Av. Doç. Dr. Ramazan Arıtürk, Kırım Haber Ajansına yaptığı değerlendirmede 18 Mayıs 1944 sürgününün yalnız tarihsel hafızada değil, uluslararası hukuk bakımından da belgelenmesi gereken bir insan hakları ihlali olduğunu anlattı.
Kırım Tatarlarının yaşadığı sürgün, mülkiyet kaybı ve diğer ihlaller için sonuç alınmasının uzun soluklu bir hukuk çalışmasına bağlı olduğunu vurguladı.
İnsanlığa Karşı Suçlarda Zamanın Geçmesi Dosyayı Kapatmaz
Arıtürk, devletlerin kurumsal ölçekte işlediği insanlığa karşı suçlar ve soykırım fiilleri konusunda uluslararası hukukun geliştirdiği zamanaşımı yaklaşımını hatırlattı. Bu tür ihlaller yalnız doğrudan mağdurları değil, onların çocuklarını ve sonraki kuşakları da etkileyebiliyor.
Sovyetler Birliği’nin halefliği, Rusya’nın taraf olduğu uluslararası mekanizmalar ve farklı devletlerin iç hukuk imkânları birlikte incelenerek hukuki yollar araştırılabilir.
İlk Görev: Delilleri Kaybolmadan Toplamak
“Delillerin toplanması, sistematik hale getirilmesi ve kaybolmayacak biçimde korunması gerekir.”
Sürgünü yaşamış tanıkların anlatıları, aile kayıtları, mülkiyet belgeleri ve resmî evrak zamanla kaybolma riski taşıyor. Arıtürk, canlı tanıklarla yapılacak görüşmelerin usulüne uygun biçimde kayda alınmasını ve belgelerin güvenli bir arşivde birleştirilmesini önerdi.
- tanık anlatılarının görüntülü ve yazılı kaydı,
- sürgün, ölüm ve mülkiyet belgelerinin tasnifi,
- her belgenin kaynağını gösteren güvenilir bir arşiv,
- başvurulacak mahkeme ve kurumlara göre hazırlanmış dosyalar.
Hukuki Mücadele Yalnız Tazminattan İbaret Değil
Devletin sorumluluğunun tanınması; parasal tazminatın yanında ihlalin resmen kabulü, kınama, mülkiyet hakkının giderilmesi ve mağdurların itibarının iadesi gibi sonuçlar da doğurabilir.
Birleşmiş Milletler insan hakları mekanizmaları, yetkili ulusal mahkemeler ve diğer uluslararası başvuru yolları, somut olayın koşullarına göre birlikte değerlendirilmeli.
Kalıcı Bir Hukuk Ekibi Kurulmalı
Bu davaların bir günde veya bir yılda sonuçlanmayacağını söyleyen Arıtürk, kuşaklar boyunca çalışabilecek kalıcı bir hukuk ekibi kurulmasını gerekli görüyor. Dosyanın sürekliliği, delillerin aynı yöntemle korunmasına ve başvuruların birbirini tamamlamasına bağlı.
Böylece tarihsel hafıza yalnız anlatıda kalmayacak; hukuken incelenebilir, doğrulanabilir ve gelecek kuşaklara aktarılabilir bir kayıt haline gelecek.
