Av. Doç. Dr. Ramazan Arıtürk, kollukta alınan ifadede avukatın beyanının tutanağa geçirilmesini bir şekil tartışması değil, savunma hakkının etkin kullanılmasının temel güvencelerinden biri olarak değerlendirdi.
Müdafiin görevinin ifade odasında bulunup imza atmaktan ibaret olmadığını; şüpheliye haklarını hatırlatmak, hukuka aykırı işlemlere itiraz etmek ve tutanakla gerçek işlem arasındaki farkı kayıt altına almak olduğunu anlattı.
Müdafi Süs Değil, Aktif Hukuki Güvencedir
“Müdafi, yargının üçlü sacayağından biridir.”
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 149. maddesi, avukat yardımından yararlanma hakkının engellenemeyeceğini düzenliyor. Bu yardım; susma hakkını hatırlatmayı, yönlendirici veya hukuka aykırı soruya müdahale etmeyi ve ifadenin doğru yazılmasını istemeyi de kapsıyor.
Bu güvence, geçmişte ifade alma sırasında yaşanan baskı ve kötü muamelelerin yeniden ortaya çıkmasını önlemek için de vazgeçilmez.
Tutanak Maddi Gerçeğin İlk Resmî Kaydıdır
İfade tutanağı, soruşturma ve kovuşturmanın sonraki aşamalarında tekrar tekrar değerlendirilen bir belge. Söylenmeyen bir cümlenin yazılması veya söylenen itirazın kayda geçirilmemesi, daha sonra telafisi güç sonuçlar doğurabilir.
Kolluk görevlisi düzeltmeyi kabul etmiyorsa avukatın çekince koyması ve imzanın hangi itirazla atıldığını açıkça yazdırması gerekir. Aksi halde imzalanan tutanak, içeriği doğruymuş gibi güçlü bir görünüm kazanır.
Genelge Kanunun Önüne Geçemez
Anayasa, Ceza Muhakemesi Kanunu ve Avukatlık Kanunu ile tanınan bir hakkın yönetmelik, genelge veya kurum içi talimatla daraltılamayacağını vurguladı. Hangi makamdan gelirse gelsin alt düzenleyici işlem kanuna aykırıysa uygulanmamalı.
Avukat hazır bulunmadan kollukta alınan ifadenin, şüpheli tarafından hâkim veya mahkeme önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaması da müdafi yardımının yargılama içindeki gerçek ağırlığını gösteriyor.
Bağımsız Adli Kolluk Yapısı Yeniden Kurulmalı
İfade alma, delil toplama ve soruşturma işlemleri idari güvenlik görevi değil, savcı adına yürütülen adli görevlerdir. Arıtürk, bu nedenle uzman, savcılık denetiminde ve kurumsal hafızası güçlü bir adli kolluk yapılanmasına ihtiyaç olduğunu belirtti.
Böyle bir yapı kolluk ile avukatı karşı karşıya getirmek yerine, her iki tarafın yetki ve sorumluluğunu açıklaştırarak güvenilir delil ve adil yargılanma amacına hizmet eder.
